Mediacja w rozwiązywaniu międzynarodowych konfliktów dotyczących opieki nad dziećmi
Co to jest mediacja w konfliktach dotyczących opieki nad dziećmi ?
Objaśnienie procesu mediacji
Separacja i rozwód oznaczają dla rodzin całkowitą zmianę sytuacji życiowej. Gdy rozchodzi się o wspólne dzieci, o pytania odnośnie opieki, prawa do opieki i kontaktów dzieci z rodzicem nie opiekującym się dziećmi, to powstają często konflikty i spory. Uczucia rozczarowania, strachu, złośći albo rozpaczy utrudniają wtedy każde rozsądne rozwiązanie. Niejednokrotnie sytuacje te powodują, że rodzice nie potrafią więcej z sobą rozmawiać, bez uwikłania się przy tym w gwałtowną kłótnię.
W takich sytuacjach rodzice zwracają się do urzędów ds. młodzieży, do adwokatów albo do sądów, by stojące z boku osoby trzecie pomogły im rozwiązać konflikty rodzinne, które dla nich samych stały się niemożliwe do rozwikłania. Na końcu takiego procesu jedno z rodziców czuje się często przegranym, drugie zwycięzcą, nieraz oboje rodzice mają poczucie przegranej. Często takie próby nie prowadzą do rzeczywistego rozwiązania konfliktów, tylko do dalszego pogorszenia się wzajemnych stosunków. Głównymi przegranymi stają się na dłuższą metę ich wspólne dzieci.
Istnieją również inne drogi rozwiązania konfliktów powstałych poprzez separację i rozwód, w sposób zadowalający i długotrwały dla wszystkich uczestników. Jedną z takich dróg jest mediacja rodzinna, proces ugodowego pośrednictwa w separacji i rozwodzie. Co jest charakterystyczne dla tego procesu ?
Mediacja jest drogą rozwiązywania konfliktów separacyjnych i rozwodowych, w której zainteresowani uczestnicy przy pomocy neutralnych osob trzecich, które nie posiadają żadnej mocy rozstrzygania decyzji, wypracowują na własną odpowiedzialność i przede wszystkim w interesie dotkniętych tym dzieci wspólne rozwiązania na przyszłość. W tym miejscu należy podkreślić niektóre charakterystyczne cechy mediacji.
Mediacja
- jest pozasądową próbą pojednania w konfliktach dotyczących separacji i rozwodu
- jest pomocą w regulowaniu na własną odpowiedzialność przy udziale neutralnego mediatora skutków separacji i rozwodu
- jest dobrowolnym procesem kooperacji, na który zgadzają się partnerzy konfliktu z własnej woli, bez przymusu
- jest poufnym procesem pertraktacji, który mogą kończącym się tylko takimi wspólnymi rozwiązaniami, które odczuwane są jako sprawiedliwe przez obie strony
- stwarza możliwość równoprawnego przedstawienia odmiennych interesów i potrzeb, obopólnego ich poznania oraz uczenia się ich rozumienia, a także wypracowania rzetelnego wyrównania na drodze osobistych pertraktacji
- jest próbą, w czasach nawet najtrudniejszych konfliktów i sprzeczności, znalezienia osobistej drogi rozwiązania kryzysu separacyjno-rozwodowego przy zachowaniu własnej godności i wzajemnego szacunku
- jest drogą wyjaśnienia, rozgraniczenia i nowego ukształtowania rodzinnych stosunków i uwarunkowań, w której mediatorzy odgrywają rolę towarzyszy podróży a nie sędziów, rzeczoznawców lub adwokatów stron.
Jeśli mediacja zostanie zaoferowana poprzez zespół mediatorów jako ko-mediacja, to zespół ten składa się przeważnie z mediatorki i mediatora, z których jedno jest z zawodu prawnikiem, drugie zaś psychologiem lub pedagogiem (społecznym), oboje z dodatkowym wykształceniem w zakresie mediacji. Okres trwania mediacji w sprawach separacji i rozwodu jest różnorodny. Mediatorzy podlegają obowiązkowi zachowania tajemnicy i nie reprezentują żadnej ze stron na zewnątrz. Mediatorzy nie są ani terapeutami, ani adwokatami ani też sędziami. Wspierają oni jednakowo obie strony przy formułowaniu ich interesów i znajdowaniu modeli rozwiązań. Popierają każdą ze stron konfliktu w jej własnym punkcie widzenia i w poczuciu wspólnego i sprawiedliwego rozwiązania. Przy pomocy mediatorów może udać się zawarcie porozumienia i spisanie umowy. W niektórych indywidualnych przypadkach może okazać się sensowne skonsultowanie umowy pod względem prawnym poprzez adwokatów doradzających stronom.
Przebieg i prawo
Mediacja jest dobrowolną metodą, w której strony konfliktu przy pomocy neutralnej osoby (mediatora/mediatorki) dochodzą do pojednania w bezpośredniej rozmowie między sobą.
Przebieg mediacji
Czas trwania mediacji jest różnorodny. Szczególnie przy dużym potencjale konfliktu, w przypadku sporych obaw i trosk (np. odnośnie możliwej utraty kontaktu z własnym dzieckiem), czy też gdy rodzice nie ufają sobie nawzajem, potrzebna jest większa ilość posiedzeń mediacyjnych. Jeśli partnerzy żyją w tym samym mieście, to w zależności od otwartych problemów i punktów spornych, potrzeba około 3 do 8 posiedzeń mediacyjnych. Jeśli rodzice, np. jak to ma miejsce w przypadku międzynarodowych konfliktów dotyczących opieki nad dziećmi, żyją w różnych miastach i krajach, to mediacja musi odbyć się w skoncentrowanej formie w ciągu paru dni, np. od piątku do niedzieli. Przebieg mediacji charakteryzuje 5 niżej opisanych faz:
1. Wprowadzenie do mediacji poprzez podjęcie kontaktu, wypracowanie reguł zasadniczych i ramowych warunkow mediacji, umowa wstępna,
2. Rozwinięcie zakresu tematów poprzez badanie interesów i rozgraniczenie problemów,
3. Opracowanie konfliktu poprzez zorientowaną na cel negocjację i wieloaspektowość myślenia,
4. Osiągnięcie pojednania poprzez ukierunkowane poszukiwanie rozwiązań,
5. Zakończenie mediacji poprzez projekt umowy i autorefleksyjną rewizję.
Istotnym elementem praktycznej pracy mediatora rodzinnego jest bi-profesjonalność, czyli podwójna specjalizacja. Już samo wykształcenie mediacyjne cechuje się równorzędną partycypacją mediatorek i mediatorów reprezentujących z jednej strony prawnicze, z drugiej strony psychologiczno-pedagogiczne zawody. Mediatorzy, którzy reprezentują różne zawody współdziałają ze sobą uzupełniając się wzajemnie także w praktycznej pracy, w szczególności w międzynarodowych konfliktach dotyczących opieki nad dziećmi. W ten sposób można zagwarantować, że elementy zarówno psychologiczno-społeczne, jak i prawnicze, które zawiera każdy konflikt o opiekę nad dziećmi, zostaną uwzględnione w odpowiedni sposób. Poza tym zazwyczaj współpracują z sobą mediatorzy obojga płci, tak żeby każde z rodziców miało w nich swojego odpowiednika (tzw. ko-mediacja).
Mediator nie jest ani terapeutą, ani doradcą prawnym, ani sędzią. Wspiera on obie strony tak, by mogły one się między sobą komunikować w otwarty i pełen szacunku sposób i mogły same wypracować trwałe rozwiązania na przyszłość.
Opierając się na systemowej praktyce centralnym środkiem pracy w mediacji jest dialog otwierający. W stosunku do rodziców należy starać się o godne szacunku, neutralne zainteresowanie i traktowanie, o uznanie dotychczasowych strategii życiowych oraz różnorodnych kulturowych odrębności. W praktyce mediacyjnej dochodzą do tego jeszcze: równorzędne reprezentowanie stron i akceptacja różnorodnych sposobów widzenia i interesów, uznanie i potwierdzenie oraz powściągliwość względem treściowych decyzji jako wyraz zaufania w stosunku do samoorganizacji i odpowiedzialności za siebie tzn. autonomii klientów.
Prawo w mediacji
Proces mediacyjny szczególnie w międzynarodowych konfliktach dotyczących opieki nad dziećmi dąży z reguły do prawnie obowiązującego porozumienia. Znajomość prawa i jego zastosowanie jest tego nieodzownym warunkiem. Rodzice mogą korzystać wszechstronnie z prawa dyspozycyjnego w celu osięgnięcia sprawiedliwych umów, odpowiadających specyficznym potrzebom i interesom.
Warunkiem prawidłowego zastosowania prawa w mediacji jest wyczerpujące poinformowanie się przez klientów w kwestii ich praw. Odbywa się to w drodze stronniczej porady prawnej poprzez tzw. adwokatów-konsultantów poza mediacją. Włączenie adwokatów staje się nieuniknione szczególnie w międzynarodowych konfliktach dotyczących opieki nad dziećmi, ponieważ tylko w ten sposób możliwe jest zagwarantowanie prawidłowego zrealizowania umowy rodziców w danym kraju pochodzenia. Undertakings, Safe-harbour-orders tak jak i Mirror-orders można zrealizować tylko przy pomocy konsultującego adwokata.
W międzynarodowych konfliktach dotyczących opieki nad dziećmi oznacza to, że także w trakcie mediacji rodzice muszą mieć możliwość skontaktowania się ze swoim adwokatem, w razie potrzeby nawet podczas weekendu. Tylko w ten sposób można zagwarantować, że rodzice będą w stanie wypracować obowiązującą prawnie umowę.
